Như thường lệ, bữa cơm chiều hôm nay đã dọn ra trên bộ phản ở căn nhà lớn. Quan Án một mình ngồi đối diện với mâm cơm, bà Án ngồi bên cạnh để tiếp chồng. Không phải vì kiểu cách mà bà dọn cho quan Án dùng cơm riêng một mình, nhưng là vì bà muốn hạn chế sự ăn uống cho đỡ tốn kém: bà và các con có thể ăn thế nào cũng được, nhưng quan Án thì phải được tẩm bổ để đủ sức làm việc. Chiều hôm nay, mâm cơm có vẻ thịnh soạn...
Nội dung trích xuất từ tài liệu:
BÀI HỌC NGÀN VÀNG - CHƯƠNG XIII
BÀI HỌC NGÀN VÀNG
CHƯƠNG XIII
BÀ ÁN THUYẾT PHỤC ÔNG ÁN
Như thường lệ, bữa cơm chiều hôm nay đã dọn ra trên bộ phản ở căn
nhà lớn. Quan Án một mình ngồi đối diện với mâm cơm, bà Án ngồi bên
cạnh để tiếp chồng. Không phải vì kiểu cách mà bà dọn cho quan Án dùng
cơm riêng một mình, nhưng là vì bà muốn hạn chế sự ăn uống cho đỡ tốn
kém: bà và các con có thể ăn thế nào cũng được, nhưng quan Án thì phải
được tẩm bổ để đủ sức làm việc. Chiều hôm nay, mâm cơm có vẻ thịnh soạn
hơn mọi ngày, có rượu và đồ nhấm. Bà Án vui vẻ ngồi bên cạnh chồng kể lể
hết chuyện này đến chuyện khác, trong ấy có chuyện viếng thăm của bà
huyện Minh, nhưng tất nhiên là bà giấu chuyện bốn lon trà. Ðột nhiên bà đề
cập đến vụ án chánh tổng Hàm:
- À, bà huyện có hỏi thăm vụ án chánh Hàm đã đi đến đâu. Tôi cũng
không biết sao mà trả lời.
- Vụ ấy còn nhiều bí ẩn lắm. tôi đang cho người điều tra lại. Theo tờ
trình của quan huyện Minh thì đứa tớ gái của lão chánh Hàm vì buồn chuyện
gia đình nên đêm khuya trốn đi mất. Nhưng theo tôi thì thấy có nhiều điểm
mập mờ, phi lý.
Quan Án dừng lại một lúc, rồi nói như tự hỏi:
- Nhưng vụ này đã đệ trình lên tỉnh rồi, không dính dấp gì đến quan
huyện Minh nữa, thì bà ta hỏi thăm làm gì?
Bà Án thấy cần binh vực cho bà huyện Minh:
- Có lẽ đây là vụ án quan trọng xảy ra trong hạt bà, và do ông huyện
Minh xét xử sơ thẩm, nên bà cũng muốn biết ra sao ...
Bà thêm:
- ... Và nghe nói hình như ông chánh Hàm là bà con bên ngoại của bà
huyên. Nếu ông chánh Hàm mà có chuyện gì, thì cũng xấu lây cho họ hàng
nhà bà huyện, cho nên, bà ta có vẻ lo ngại ... Ông xem nếu có thể được, thì
cũng nên châm chước cho lão chánh Hàm nhờ.
Quan Án nể vợ trả lời nước đôi:
- Vụ này cũng chưa biết thiệt hư ra làm sao, tôi còn phải xem lại rồi
mới quyết định được.
Câu chuyện giữa ông bà Án chấm dứt ngang đó. Nhưng ngay tối hôm
đó quan Án lật hồ sơ vụ án chánh tổng Hàm ra xem lại, cho đến một giờ
khuya mới đi nghỉ.
Theo tờ trình của quan huyện Minh thì nội vụ xảy ra như sau:
Chánh Tổng Hàm là một đại điền chủ ở tổng Hàm Long. Nhà lão ta có
nuôi rất nhiều tôi tớ, cả trai lẫn gái. Trong số tôi tớ này có một đứa tớ gái là
Thị Nguyệt, con một nông phu nghèo ở làng bên cạnh. Thị Nguyệt được cha
mẹ cầm cho tổng Hàm một thời hạn là 5 năm, lấy một số tiền 200 quan.
Nhưng mới ở được ba năm thì cha mẹ Thị Nguyệt muốn chuộc con gái về để
gã làm thiếp cho một phú nông già trong làng. Thị Nguyệt là một cô gái có
chút ít nhan sắc, được trai tráng trong làng ngấp nghé, trong số ấy, hình như
Thị Nguyệt cũng đã nặng lời thề ước, trao thân gởi phận cho một lực điền
mồ côi cha mẹ, hiện đang ở làm tại nhà chánh Hàm. Khi được biết cha mẹ
muuốn bán mình làm thiếp cho một lão già, Thị Nguyệt buồn phiền, bỏ ăn
bỏ ngủ, rồi một đêm khuya, đã lẻn trốn khỏi nhà tổng Hàm đi mất. Nhưng
trong khi ấy thì gia đình Thị Nguyệt cũng đầu đơn lên tỉnh, kêu oan là con
mình dã bị mất tích một cách ám muội.
Theo đơn kiện của gia đình Thị Nguyệt thì thấy có nhiều điều khác
hẳn với lời khai của chánh Hàm:
Nguyên gia đình Thị Nguyệt làm ăn lỗ lã, nên đến cầm mấy thửa
ruộng cho tổng Hàm là đại địa chủ gian ác. Hắn ta đã làm giàu trên xương
máu của đám nông dân nghèo khó trong tổng. Hắn đã cho vay nặng lãi, cầm
lúa non, làm nhiều điều thất nhân ác đức nên bao nhiêu ruộng đất của cải của
đám dân chúng trong vùng đều lần hồi vào trong tay hắn hết. Hắn có cả thảy
năm bà vợ chính và hầu. Nhưng hễ thấy ở đâu có con gái mặt mày dễ coi thì
hắn tìm cách này cách khác gạt gẫm đem về làm thê, thiếp. Thị Nguyệt cũng
ở trong trường hợp như vậy. Tổng Hàm âm mưu cho cha mẹ Thị Nguyệt
vay, chồng chất mỗi khi một ít và gia tăng tiền lãi mỗi ngày mỗi nhiều. Thế
rồi một ngày, biết cha mẹ Thị Nguyệt không trả nổi món mợ, hắn cho người
đòi ráo riết và hăm dọa đi kiện nếu cha mẹ Thị Nguyệt không trả. Cuối cùng
không còn cách nào hơn, cha mẹ Thị Nguyệt đành phải nuốt nước mắt cho
Thị Nguyệt đi ở đợ cho gia đình tổng Hàm. Thị Nguyệt một ngày một lớn và
trở thành một cô gái duyên dáng mặn mà. Trong nhà tổng Hàm có nhiều trai
tráng nông phu đến giúp việc. Nhưng hễ anh chàng nào có tình ý muốn làm
thân với Thị Nguyệt thì đều bị tổng Hàm tìm cớ hăm doạ và đuổi đi. Trong
số trai tráng ấy có một anh lực điền được lọt vào mắt xanh của Thị Nguyệt.
Hai người cùng lén tính chuyện se tơ kết tóc trăm năm. Nhưng rồi tổng Hàm
cũng khám phá ra được dự tính thầm lén của họ. Hắn âm mưu xúi dục bọn
tôi tớ tay chân của hắn gây sự đánh cho anh lực điền ấy một trận và hăm nếu
còn lai vãng đến trò chuyện với Thị Nguyệt thì sẽ bị chúng đánh chết bỏ
mạng. Nhưng anh lực điền kia đã lỡ thề nguyền gắn bó vói Thị Nguyệt, đến
thú thật với cha mẹ thị nổi lòng của mình và xin hỏi Nguyệt về làm vợ. Tất
nhiên là hắn hứa sẽ đem đủ số tiền dành d ...