Đại cương và phân loại Hệ thần kinh thực vật (Kỳ 2)
Thông tin tài liệu:
Nội dung trích xuất từ tài liệu:
Đại cương và phân loại Hệ thần kinh thực vật (Kỳ 2) Đại cương và phân loại Hệ thần kinh thực vật (Kỳ 2) 2.3. Các chất dẫn truyền khác Trong những năm gần đây, nhiều nghiên cứu đã cho thấy rằng phần lớn cácnơron trung ương và ngoại biên có chứa 2 hoặc nhiều chất dẫn truyền, có thể đượcgiải phóng ra cùng một lúc ở xinap khi dây thần kinh bị kích thích. Như vậy, ở hệ thần kinh thực vật, ngoàiacetylcholin (ACh) và noradrenalin (NA), còn có những chất dẫn truyền thần kinh(neurotransmitters) khác cùng được giải phóng và có thể có vai trò như chất cùngdẫn truyền (cotransmitters), chất điều biến thần kinh (neuromodulators) hoặcchính nó cũng là chất dẫn truyền (transmitters). Người ta đã tìm thấy trong tuỷ thượng thận, trong các sợi thần kinh, tronghạch thần kinh thực vật hoặc trong các cấu trúc do hệ thần kinh thực vật chi phốimột loạt các peptid sau: e nkephalin, chất P, somatostatin, hormon giải phónggonadotropin, cholecystokinin, vasoactive intestinal peptide (VIP), neuropeptid Y(NPY)... Vai trò dẫn truyền của ATP, VIP và NPY trong hệ thần kinh thực vậtdường như đã được coi là những chất điều biến t ác dụng của NA và ACh. Nhưvậy, bên cạnh hệ thần kinh thực vật với sự dẫn truyền bằng ACh và NA còn tồn tại một hệ thống dẫn truyềnkhác được gọi là dẫn truyền không adrenergic, không cholinergic [Nonadrenergic,non cholinergic (NANC) transmission]. Burnstock (1969, 1986) đã thấy có các sợi thần kinh purinergic chi phối cơtrơn đường tiêu hóa, đường sinh dục- tiết niệu và một số mạch máu. Adenosin,ATP là chất dẫn truyền, các receptor gồm receptor adenosin (A hoặc P 1) vàreceptor ATP (P 2). Các dưới typ rec eptor đều hoạt động thông qua protein G, cònreceptor P 2x lại thông qua kênh ion (Fredholm và cs, 1994). Methylxantin(cafein, theophylin) là chất ức chế các receptor này. Nitric oxyd cũng là một chất dẫn truyền của hệ NANC có tác dụng làmgiãn mạch, giãn phế quản. Nitric oxyd có ở nội mô thành mạch, khi được giảiphóng sẽ hoạt hóa guanylyl cyclase, làm tăng tổng hợp GMPv, gây giãn cơ trơnthành mạch. Các chất dẫn truyền thần kinh được tổng hợp ngay tại tế bào thần kinh, sauđó được lưu trữ dưới thể phức hợp trong các hạt đặc biệt nằm ở ngọn dây thầnkinh để tránh bị phá huỷ. Dưới tác dụng của những luồng xung tác thần kinh, từcác hạt dự trữ đó, chất dẫn truyền thần kinh được giải phóng ra dưới dạng tự do,có hoạt tính để tác động tới các receptor. Sau đ ó chúng được thu hồi lại vào chínhcác ngọn dây thần kinh vừa giải phóng ra, hoặc bị phá huỷ rất nhanh bởi cácenzym đặc biệt. Acetylcholin bị cholinesterase thuỷ phân, còn noradrenalin vàadrenalin thì bị oxy hóa và khử amin bởi catechol - oxy- methyl- transferase(COMT) và mono - amin- oxydase (MAO). Đặc biệt: - Dây giao cảm đi tới tuỷ thượng thận không qua một hạch nào cả. Ở tuỷthượng thận, dây này tiết ra acetylcholin để kích thích tuyến tiết ra adrenelin. Vìvậy, thượng thận được coi như một hạch giao cảm khổng lồ. - Các ngọn dây hậu hạch giao cảm chi phối tuyến mồ hôi đáng lẽ phải tiếtnoradrenalin, nhưng lại tiết ra acetylcholin. - Các dây thần kinh vận động đi đến các cơ xương (thuộc hệ thần kinhtrung ương) cũng giải phóng ra acetylcholin. - Trong não, các xung tác giữa các nơron cũng nhờ acetylcholin. Ngoài racòn có những chất trung gian hóa học khác như serotonin, catecholamin, acid -gama- amino- butyic (GABA)... 2.4. Hệ thống thần kinh thực vật trong não Không thể tách rời hoạt động của hệ thần kinh tr ung ương với hệ thần kinhthực vật. Giữa 2 hệ luôn luôn có mối liên quan chặt chẽ với nhau để đảm bảo tínhthống nhất của cơ thể. Những mối liên quan đó đã và đang được tìm thấy ở vùngdưới đồi, hệ viền (systema limbicus), hồi hải mã (hyppocampus), là nhữn g nơi cócác trung tâm điều hòa thân nhiệt, chuyển hóa nước, đường, mỡ, điều hòa huyết áp, nội tiết, hành vi... Trong hệ thần kinh trung ương cũng đã thấy các chất dẫn truyền thần kinhvà các receptor như của hệ thống thần kinh thực vật ngoại biên. 3. PHÂN LOẠI THEO DƯỢC LÝ Những thuốc có tác dụng giống như tác dụng kích thích giao cảm được gọilà thuốc cường giao cảm (sympathicomimetic), còn những thuốc có tác dụnggiống như kích thích phó giao cảm được gọi là thuốc cường phó giao cảm (para - sympathicomimetic ). Thuốc nào có tác dụng kìm hãm tác dụng của giao cảm hay phó giao cảmthì gọi là huỷ giao cảm (sympathicolytic) hay huỷ phó giao cảm(parasympathicolytic). Như chúng ta đã thấy, hoạt động của thần kinh là nhờ ở những chất trunggian hóa học, cho nên cách phân loại và gọi tên theo giải phẫu và sinh lý khôngnói lên được đầy đủ và chính xác tác dụng của thuốc. Vì vậy, một cách hợp lý hơncả, đứng về phương diện dược lý, ta chia hệ thần kinh thực vật thành 2 hệ: hệ phảnứng với acetylcholin, gọi là hệ cholinergic (gồm các hạch giao cảm, phó giao cảm;hậu hạch phó giao cảm; bản vận động cơ vân; một số vùng trên thần kinh trungương) và hệ phản ứng với adrenalin, gọi là hệ adrenergic (chỉ gồm hậu hạch giaocảm) Phân loại các thuốc tác dụng trên hệ thống thần ki nh thực vật Các thuốc tác dụng trên hệ thần kinh thực vật cũng mang tính đặc hiệu, tácdụng chọn lọc trên các receptor riêng đối với chúng. Các receptor của hệ cholinergic còn được chia làm 2 loại: - Loại nhận các dây hậu hạch (ví dụ tim, các cơ trơn và tu yến ngoại tiết)còn bị kích thích bởi muscarin và bị ngừng hãm bởi atropin, nên được gọi là hệcảm thụ với muscarin (hay hệ M). - Loại nhận dây tiền hạch còn bị kích thích bởi nicotin, nên còn được gọi làhệ cảm thụ với nicotin (hay hệ N), hệ này phức tạp, bao gồm các hạch giao cảm vàphó giao cảm, tuỷ thượng thận, xoang động mạch cảnh (bị ngừng hãm bởih ...
Tìm kiếm theo từ khóa liên quan:
Hệ thần kinh thực vật dược lý học y học cơ sở bài giảng bệnh học giáo trình dược lýTài liệu cùng danh mục:
-
Nghiên cứu Tỳ vị luận (Quyển trung)
65 trang 325 1 0 -
8 trang 297 0 0
-
500 bài thuốc đông y gia truyền trị bách bệnh: phần 2
241 trang 273 1 0 -
Bài giảng HSE – Sức khỏe, an toàn và môi trường công nghiệp
42 trang 253 2 0 -
thường thức bảo vệ sức khỏe mùa đông: phần 1 - nxb quân đội nhân dân
111 trang 253 0 0 -
9 trang 240 1 0
-
Phương pháp lọc màng bụng cho những người bệnh suy thận
6 trang 223 0 0 -
6 trang 199 0 0
-
Khảo sát hài lòng người bệnh nội trú tại Bệnh viện Nhi Đồng 1
9 trang 198 0 0 -
Ebook Sổ tay an toàn thực phẩm (dành cho các cơ sở, hộ sản xuất, kinh doanh thực phẩm): Phần 1
95 trang 194 3 0
Tài liệu mới:
-
127 trang 0 0 0
-
107 trang 0 0 0
-
Đề thi học kì 1 môn Vật lý lớp 11 năm 2024-2025 - Trường THPT Nguyễn Tất Thành, HCM
8 trang 0 0 0 -
6 trang 0 0 0
-
14 trang 0 0 0
-
Sáng kiến kinh nghiệm Tiểu học: Giải pháp nhằm nâng cao chất lượng phục vụ bạn đọc
23 trang 0 0 0 -
Đề thi học kì 1 môn Tiếng Anh lớp 10 năm 2024-2025 - Trường THPT Quế Sơn, Quảng Nam
4 trang 0 0 0 -
Đề thi học kì 1 môn Tiếng Anh lớp 10 năm 2024-2025 - Trường THPT Lê Hồng Phong, Đắk Lắk
5 trang 0 0 0 -
Đề thi học kì 1 môn Tiếng Anh lớp 5 năm 2024-2025 - Trường Tiểu học A An Hữu
10 trang 0 0 0 -
Đề thi học kì 1 môn Tiếng Anh lớp 10 năm 2024-2025 - Trường PTDTNT THCS&THPT Nước Oa
3 trang 0 0 0